Layihé

MÝLLÝ AQRAR ÝNKÝŢAF PROQRAMI

1. PROQRAMIN MÉQSÉDÝ

Milli Aqrar Ýnkiţaf Proqramýnýn ésas méqsédi aqrar sahénin böhrandan çýxarýlmasýna, séméréli vé réqabété davamlý bazar infrastrukturunun formalaţdýrýlmasý ilé kénd tésérrüfatý vé érzaq méhsullarýnýn istehsalýnýn artýrýlmasýna, kéndin sosial rifahýnýn yüksélmésiné, ölkénin iqtisadi vé érzaq müstéqilliyinin möhkémléndirilmésiné yönéldilmiţ édalétli vé elmi ésaslandýrýlmýţ islahatlarýn aparýlmasýný vé inkiţaf séviyyésini témin etmékdén ibarétdir.

2. PROQRAMIN HAZIRLANMASI ZÉRURÉTÝ

Ölkédé aqrar islahatlarý ténzimléyén bir sýra qanunverici aktlar qébul edilsé dé, bunlarýn reallýqdan uzaq olmaqla formal xarakter daţýmasý, icra mexanizmindéki boţluqlar vé ziddiyyétli méqamlar atýlan addýmlarýn sémérésiz olmasýna gétirib çýxarmýţ, islahatlarýn édalétli vé méqsédyönlü aparýlmasýna real hüquqi ţérait yaratmamýţdýr. Mövcud idaréetmé sistemi - Kénd Tésérrüfatý Nazirliyinin mérkézi aparatý baţda olmaqla dađýdýlmýţ vé iflic véziyyété salýnmýţ, yeni iqtisadi ţéraité uyđun strukturlar isé yaradýlmamýţdýr. Kolxoz vé sovxozlarýn istehsal infrastrukturlarý islahat adý altýnda tamamilé dađýdýlmýţ, onlarýn yerindé xüsusi mülkiyyétçiliyé ésaslanan iţlék vé faydalý qurumlar formalaţdýrýlmamýţdýr. Aqrar bazar formalaţmamýţ, daxili bazar demék olar ki, xarici istehsalçýlarýn piţtaxtasýna çevrilmiţdir. Ölké érzaq müstéqilliyi baxýmýndan ciddi téhlüké qarţýsýnda qalmýţdýr.

Mövcud bank, maliyyé-kredit, vergi, qiymét siyaséti yerli istehsalý stimullaţdýrmaq évéziné, onun sémérésizliyiné vé réqabété davamsýzlýđýna sébéb olmuţdur. Évvéllér mövcud olmuţ emal, tédarük vé xidmét strukturlarýný modernléţdirmék vé bazar prinsiplériné uyđunlaţdýrmaq évéziné, onlarýn tamamilé dađýdýlmasýna üstünlük verilmiţ, istehsal, tédarük, satýţ münasibétléri son dérécédé ibtidailéţdirilmiţdir. Kolxoz vé sovxozlarýn islahatý zamaný émék kollektivlérinin réyi nézéré alýnmamýţ, könüllülük prinsipléri kobudcasýna pozulmuţ, bütöv istehsal infrastrukturuna malik tésérrüfatlar éksér hallarda bolţeviklérin kollektivléţdirmé prinsiplériné oxţar olaraq, islahat adý altýnda mécburi surétdé dađýdýlmýţdýr.

Dövlét vé bélédiyyé mülkiyyétiné torpaq vé émlakýn verilmésindé böyük éyintiléré yol verilmiţ, dövlét mülkiyyétindé saxlanýlmýţ toxumçuluq, damazlaq, técrübé-sýnaq tésérrüfatlarý simasýzlaţdýrýlmýţ, onlar ésas téyinatý üzré deyil, yerli icra hakimiyyéti vé digér dövlét oqranlarýnýn réhbérléri üçün yardýmçý tésérrüfat funksiyasýný yeriné yetirméyé méhkum edilmiţdir.

Qanunlara méhél qoymadan vé sosial bérabérliyé émél olunmadan, én méhsuldar vé yararlý torpaq vé émlak véziféli ţéxslér téréfindén ménimsénilmiţ, én yaxţý halda torpaq payýný almýţ sadé adamlarýn heç bir istehsal vasitési vé maliyyé imkaný olmadýđýndan onu becérmék imkanýndan méhrum olmuţlar. Néticédé islahat adý ilé paylanmýţ torpaqlarýn 80%-i boţ qalmýţ, kütlévi eroziyaya vé ţoranlaţmaya méruz qalmýţdýr. Meliorasiya, irriqasiya vé digér kommunikasiya sistemléri yarýtmaz hala salýnmýţdýr.

Heç bir hüquqi ésasý olmadan ictimai tésérrüfatlarda cémléţmiţ cins mal-qara dađýdýlmýţ vé kütlévi surétdé ménimsénilmiţdir. Hér birinini milyard manatlarla balans déyéri olan müasir ferma kompleksléri dađýdýlmýţ, boţ xarabazarlýđa çevrilmiţdir.

Quţçuluq sénayesi tamamilé méhv edilmiţ, baytarlýq xidméti, balýqçýlýq sénayesi yarýtmaz hala salýnmýţdýr.

Kénd tésérrüfatý istehsalý sahésindé Azérbaycan kéndinin tarixi, milli énénéléri, islahat aparýlan sahélérin xüsusiyyétléri nézéré alýnmamýţdýr. Aqrar elmi bérbad véziyyété salýnmýţdýr. Yeni iqtisadi ţéraité uyđun tédqiqat sistemi yaradýlmamýţdýr. Minlérlé nadir ixtisas sahibléri ölkédén getmiţdir. Nüfuzlu beynélxalq maliyyé qurumlarýnýn mövcud rejimé inamsýzlýđý, investisiya üçün normal mühitin olmamasý, indiyé qédér alýnmýţ kredit resurslarýndan séméréli istifadé olunmamasý, éslindé hémin kreditlérin müxtélif yollarla ménimsénilmési onlarý yeni kredit xétlérinin açýlmasýndan vé qrantlarýn verilmésindén çékindirir.

Kéndin sosial statusu müéyyénléţdirilmémiţ, kütlévi iţsizlik néticésindé demoqrafik félakét reallaţmýţdýr.

Aqrar sferanýn total deqradasiyasý ölké iqtisadiyyatýnýn bütövlükdé süqutuna gétirib çýxarmýţdýr.

Ümumiyyétlé, hazýrký iqtidarýn aqrar sahénin inkiţafý ilé élaqédar ümumi strategiyasý yoxdur. Bu sahédé müéyyén céhdlér olsa da, yuxarýda qeyd olunan sébéblérdén, én baţlýcasý isé, total korrupsiya, rüţvétxorluq vé saxtakarlýq fonunda aqrar sferaný mövcud böhrandan çýxarmaq qeyri-mümkündür. Bütün bunlar Milli Aqrar Ýnkiţaf Proqramýnýn hazýrlanmasýný vé héyata keçirilmésini zéruri edir.

3. POTENSÝAL ÝMKANLAR

Ýnkiţaf etmiţ vé réqabétédavamlý kénd tésérrüfatý sistemi yaradýlmasý üçün Azérbaycan bir sýra élveriţli imkanlara malikdir:

A. ÉLVERÝŢLÝ COĐRAFÝ MÖVQE

Azérbaycan Avropanýn vé Asiyanýn késiţdiyi mühüm kommunikasiya qovţađý üzérindé yerléţir. Reallaţmasý nézérdé tutulan TRASEKA proqramý sahénin inkiţafýný mühüm istiqamétlérdé stimullaţdýra bilér.

B. TÉBÝÝ-ÝQLÝM ŢÉRAÝTÝ

Torpaq vé su ehtiyatýnýn kifayét qédér olmasý, günéţli günlérin sayý, yađýntýnýn miqdarý, normal vegetasiya dövrü ölkédé pambýqçýlýđýn, üzümçülüyün, tütünçülüyün, çayçýlýđýn, baramaçýlýđýn, bađçýlýđýn, térévézçiliyin, heyvandarlýđýn ayrý-ayrý sahélérinin dünya standartlarý séviyyésindé inkiţaf etdirilmésiné zémin yaradýr.

C. TARÝXÝ-MÝLLÝ ÉNÉNÉLÉR VÉ ÉHALÝNÝN ÝŢGÜZARLIĐI

Tarixi faktlar dünya sivilizasiyasýnýn formalaţdýđý zamanlardan Azérbaycanýn aqrar ölké olmasýný, ictimai formasiyalarýn déyiţmési ilé onun böyük tékamül yolu keçérék éhalinin iţgüzarlýđýnýn ékinçilik vé heyvandarlýq médéniyyétinin yüksék olmasýný sübut edir.

D. TÉBÝÝ EHTÝYATLARIN VÉ ÝQTÝSADÝ POTENSÝALIN YÜKSÉK OLMASI

Digér postsovet vé Qafqaz ölkéléri ilé müqayisédé tébii ehtiyatlarýn, ilk növbédé zéngin neft ehtiyatlarýnýn olmasý, energetika kompleksindé, kimya sénayesindé müéyyén infrastrukturlarýn olmasý, istehsal vé emal sahésindéki évvéllér mövcud olmuţ kommunikasiyalarýn qalýqlarý méqsédyönlü strategiya üzré xüsusi proqramlarýn köméyi ilé aqrar sektorun inkiţafýna real ţérait yaratmýţ olar.

E. BEYNÉLXALQ TÉCRÜBÉ

Azérbaycanda aqrar-sénaye kompleksinin bazar iqtisadiyyatý ţéraitiné uyđun olaraq yenidén qurulmasýnda hér hansý bir ölkénin modelini tétbiq etmék méqsédé uyđun hesab edilmir. Lakin, ayrý-ayrý ölkélérin bu vé ya digér sahédé qazandýqlarý técrübélérdén istifadé edérék tarixi vé milli énénélérimizé, cođrafi vé aqro-ekoloji ţéraité uyđun, dünya aqrobiznesindé öz yerini tuta bilén réqabétédavamlý kénd tésérrüfatý sistemi yaradýlmasý mümükündür.

Bu nöqteyi-nézérdén bir sýra ölkélérin qeyd olunan sahélérdéki nailiyyétlériné istinad etmék olar:

Bu proqramýn hazýrlanmasýnda méhz hémin ölkélérin, xüsusilé Ýsrail dövlétinin técrübésindén geniţ istifadé edilib.

5. ÝDARÉETMÉ SAHÉSÝNDÉ ÝSLAHATLARIN APARILMASI

5.1. Aqrar-sénaye kompleksinin ölké séviyyésindé idaré olunmasý

Ölkénin aqrar-sénaye kompleksindé dövlét idaréçiliyini héyata keçirén vahid mérkézi icra hakimiyyéti orqaný yaradýlmalýdýr. Bu orqan Kénd Tésérrüfatý vé Érzaq Nazirliyi adlandýrýlmaqla aţađýdaký nazirlik vé dövlét orqanlarýnýn birléţmési hesabýna yaradalýr:

Kénd Tésérrüfatý Nazirliyi;
Dövlét Torpaq Komitési; 
Dövlét Baytarlýq Komitési; 
Dövlét Bitki Karantini müféttiţliyi; 
Dövlét Toxumçuluq müféttiţliyi;

Bununla belé, Ticarét Nazirliyinin, Baký ţéhér Ticarét vé xidmét departamentinin érzaq méhsullarýnýn keyfiyyétiné nézarét edén strukturlarý, Dövlét Balýqçýlýq Konserninin balýqyetiţdirmé vé balýqartýrma damazlýq müéssiséléri, keçmiţ Taxýl Méhsullarý Ţirkétinin balansýnda olmuţ taxýl méhsullarýnýn keyfiyyétiné nézarét laboratoriyasýnýn, keçmiţ Azérquţsénaye dövlét ţirkétinin balansýnda olmuţ, indi dövlét mülkiyyétindé saxlanýlmýţ, lakin tabeçiliyi namélum olan damazlýq reproduktor quţçuluq tésérrüfatlarýnýn da Kénd tésérrüfatý vé Érzaq Nazirliyinin térkibiné verilmési méqsédéuyđundur.

Bütün bunlar kénd tésérrüfatý vé érzaq sferasýnýn idaré edilmésindéki mövcud pérakéndéliyi, orqanlar arasýndaký paralelçiliyi vé ziddiyyétléri aradan qaldýrmaqla, idaréetmé aparatýnýn saxlanýlmasýna dövlét büdcésindén çékilén xérclérin xeyli azaldýlmasýna ţérait yaratmýţ olacaq.

Kénd tésérrüfatý vé Érzaq Nazirliyinin strukturu bazar iqtisadiyyatý prinsiplériné uyđunlaţdýrýlmalý, yuxarýda göstérilén sahélér üzré müvafiq baţ departamentlér yaradýlmaqla onlarýn féaliyyéti ésasén aţađýdaký istiqamétlérdé qurulmalýdýr:

5.2. BÖLGÉLÉR ÜZRÉ KÉND TÉSÉRRÜFATININ ÝDARÉ OLUNMASI

Kénd tésérrüfatýnýn bölgélér üzré idaré edimési dedikdé hazýrda mövcud olan inzibati rayonlar üzré deyil, aqro-ekoloji bölgélér üzré idaré olunmasý nézérdé tutulur. Respublikamýzda 11-12 belé aqro-ekoloji bölgé müéyyénléţdirméklé dövlétin aqrar siyasétinin méhz hémin bölgélrdéki mérkézlér (Kénd Tésérrüfatý Nazirliyinin qurumlarý) vasitésilé héyata keçirilmési nézérdé tutulur.

Ölkénin müxtélif bölgélérindé ayrý-ayrý sahélér üzré mérkézlérin téţkil edilmési dé méqsédéuyđundur. (Mésélén, Lénkéran rayonunda çayçýlýq, Gédébéy rayonunda kartofçuluq, mérkézi aran rayonlarýnýn birindé pambýqçýlýq üzré vé s.) Hér bir bölgédé aqro-ekoloji ţéraité uyđun olaraq nümunévi tédris-técrübé müéssiséléri yaradýlmasý nézérdé tutulur.

Mérkézin iţçiléri ésasén müxtélif sahélérin peţékar mütéxéssisléri-télimatçýlardan ibarét olmaqla ésas féaliyyétléri hökumétin aqrar siyasétini yerdé héyata keçirméklé, fermer vé digér mülkiyyétçiléré télimat, tédqiqat, innovasiya, mésléhét, xidmétléri göstérilmési üzérindé qurulmalýdýr.

5.3. KÉND SÉVÝYYÉSÝNDÉ TÉSÉRRÜFATÇILIĐIN ÝDARÉ EDÝLMÉSÝ

Kénd séviyyésindé tésérrüfat subyektlérinin koordinasiyasý vé idaré olunmasý özününidaréetmé prinsiplériné ésaslanaraq assosiativ qaydada féaliyyét göstérén birliklér vasitési ilé héyata keçirilmésini nézérdé tutur.

Ýdaréetmé sahésindé dövlét, bélédiyyé orqanlarýnýn vé yerli tésérrüfat qurumlarýnýn sélahiyyét héddlérini müéyyénléţdirén vé ténzimléyén müqavilélér bađlanmasý méqsédéuyđun hesab edilir.

Téséérrüfat subyektlérinin féaliyyétiné bélédiyyé vé digér dövlét orqanlarýnýn yersiz müdaxilésiné yol verilmémélidir.

5.4. TÉSÝSATLI QEYRÝ-DÖVLÉT QURUMLARININ YARADILMASI

Tésisatlý qeyri-dövlét qurumlarý ölké, bölgélér vé kénd séviyyésindé yaradýla bilér.

Ýsrail dövlétininn técrübésiné istinad edilérék kénd tésrrüfatý méhsullarýnýn istehsalý, emalý, qablaţdýrýlmasý, satýţý vé s. iţlér üzré féaliyyét göstérén milli aqrar ţuralarýn yaradýlmasý nézérdé tutulur. Hémin ţuralar fermer tésérrüfatlarýnýn, emal, ticarét müéssisélérinin réhbérléri, mütéxéssislér, habelé istehslakçýlar daxil olmaqla, onlar dövlét idaréetmé oqranlarý ilé birgé ölké yaxud bölgé séviyyésindé héyata keçirilén proqramlarda iţtirak edirlér.

6. ÝSLAHATLARIN HÜQUQÝ BAZASININ TÉKMÝLLÉŢDÝRÝLMÉSÝ

Aqrar islahatlarýn ésaslarý haqqýnda, Sovxoz vé kolxozlarýn islahatý haqqýnda, Torpaq islahatý haqqýnda Qanunlarýn vé digér normativ-hüquqi aktlarýn icrasýný çétinléţdirén mövcud ziddiyyétli méqamlar, boţluqlar, formallýqlar aradan qaldýrýlmalý, real véziyyété uyđunlaţdýrýlmaqla yenidén iţlénilmélidir.Bununla belé, Taxýl haqqýnda, Üzümçülük vé ţérabçýlýq haqqýnda, Pambýq haqqýnda qanunlarýn, habelé elmi ésaslandýrýlmýţ vé sosial édalété téminat verén digér qanunverici aktlarýn hazýrlanmasý nézérdé tutulur.

7. AQRAR ÝSLAHATLARIN APARILMASINDA DÖVLÉT SÝYASÉTÝNÝN ÉSAS ÝSTÝQAMÉTLÉRÝ

Aqrar islahatlarýn héyata keçirilmésindé dövlét siyaséti ésasén aţađýdaký istiqamétléré yönéldilir:

7.1. ÉRZAQ TÉHLÜKÉSÝZLÝYÝ SÝYASÉTÝ

Érzaq téhlükésizliyi siyaséti ölkénini érzaq müstéqiliyiné nail olmaqla éhalinin bütün kateqoriyalarýnýn stabil surétdé keyfiyyétli érzaq méhsullarý éldé etmélériné ţérait témin edilmésiné, habelé fövqéladé hallar üçün érzaq ehtiyatý yaradýlmasýna yönéldilir.

Bu sahédé aparýlan siyasét kémiyyét, keyfiyyét, iqtisadi vé sosial aspektlérlé séciyyélénméklé aţađýdaký tédbirlérin héyata keçirilmésini nézérdé tutur:

Qanunvericilik vé téţkilatý mésélélérlé élaqédar aţađýdaký tédbirlérin héyata keçirilmési nézérdé tutulur:

Aidiyyéti orqanlarýn (ilk növbédé Milli Téhlükésizlik, Kénd Tésérrüfatý vé Érzaq, Ýqtisadiyyat, Ticarét, Maliyyé, Émék vé Éhalinin Sosial Müdafiési, Séhiyyé Nazirlikléri, Dövlét Gömrük Komitési vé s.) réhbérlérindén ibarét birgé komissiyanýn yaradýlmasý.

Yardýmçý tédbirlér ésasén maarifléndirmé, tébliđat vé informasiya xarakteri daţýmaqla aţađýdakýlarý nézérdé tutur:

7.2. MALÝYYÉ-KREDÝT VÉ ÝNVESTÝSÝYA SÝYASÉTÝ

Proqramýn reallaţdýrýlmasýnda maliyyé-kredit vé investisiya siyaséti aţađýdaký prinsipléré ésaslanmaqla héyata keçirilécékdir:

Proqramýn héyata keçirilmési üçün aţađýdaký maliyyé ménbélérindén istifadé olunmasý nézérdé tutulur:

Qeyd olunanlarla yanaţý, dövlét, yaxud digér qurumlar téréfindén kreditlérin kénd tésrrüfatý istehsalçýsýna lazým olan gübré, texnika, yanacaq vé digér materiallar formasýnda verilmési mexanizminin hazýrlanmasý vé héyata keçirilmési nézérdé tutulur.

7.3. VERGÝ VÉ QÝYMÉT SÝYASÉTÝ

Aqrar sahédé vergi vé qiymét siyaséti aqrar bazarda qiymét sabitliyiné nail olmaqla milli istehsalýn stimullaţdýrýlmasýna vé daxili bazarýn qorunmasýna yönéldilmélidir.

Bunun üçün aţađýdaký istiqamétlérdé tédbirlér görülür:

7.4. KÉNDÝN SOSÝAL ÝNKÝŢAFI

Méqsédyönlü vé édalétli islahatlarýn aparýlmasý, düzgün maliyyé-kredit vé investisiya siyaséti ilk növbédé kénd adamlarýnýn iţlé témin edilmélériné, bu isé kéndin sosial dirçéliţinin ésasýnýn qoyulmasýna ţérait yaradacaqdýr.

Bunula yanaţý Müsavat partiyasýnýn Sosial reabilitasiya vé inkiţaf Proqramý çérçivésindé Kéndin sosial inkiţafý Proqramý hazýrlanmasý nézérdé tutulur ki, hémin proqramýn ésas tezisléri aţađýdakýlardan ibarétdir:

7.5. XARÝCÝ ÝQTÝSADÝ SÝYASÉT

Aqrar sahédé xarici iqtisadi siyasét BMT-nin Kénd Tésérrüfatý vé érzaq téţkilatýnýn (FAO), Ümumdünya ticarét téţkilatýnýn qayda vé normalarýna müvafiq surétdé idxal- ixracýn ténzimlénmési daxili bazarýn qorunmasý, milli istehsalýn reabilitasiyasý, ölkénin érzaq müstéqilliyinin témin olunmasý istiqamétindé qurulmaqla aţađýdaký tédbirlérin héyata keçirilmésini qarţýya qoyur:

8. ÝŢĐAL ALTINDA OLAN RAYONLARDA AQRAR ÝSLAHATLARIN APARILMASI

Ýţđal altýnda olan rayonlarda aqrar islahatlar bu méqsédlé iţlénib hazýrlanmýţ xüsusi proqram ésasýnda héyata keçirilir. Hémin proqram milli aqrar inkiţafýn bu proqramda nézérdé tutulan baţlýca prinsipléri vé iţđaldan azad olunmuţ rayonlarýn xüsusiyyétléri nézéré alýnmaqla hazýrlanýr.

9. PRÝORÝTET ÝSTÝQAMÉTLÉR ÜZRÉ ÝSLAHATLAR

9.1. TORPAQ ÝSLAHATI ÜZRÉ

9.2. MELÝORASÝYA VÉ ÝRRÝQASÝYA SÝSTEMÝNÝN YENÝDÉN QURULMASI

Ýri miqyaslý ictimai tésérrüfatlarýn kommunikasiyasýna uyđun qurulmuţ mövcud meliorasiya sistemi ötén illérdé témir olunmadýđýndan, én baţlýcasý isé mövcud texnologiyanýn pozulmasý fonunda istismarý yeni formalaţan tésérrüfat subyektlérinin demék olar ki, 80-85%-nin su téhcizatýndan méhrum edilmésiné sébéb olmuţdur. Odur ki, yeni meliorasiya vé irriqasiya lahiyélérinin hazýrlanýb héyata keçirilmési qarţýya qoyulur. Bunun üçün mövcud meliorasiya vé su tésérrüfatý obyektléri témir edilméli, formalaţmaqda olan tésérrüfat infrastrukturlarýna uyđun yeni su hövzéléri vé suvarýlma kanallarý iţlénilmélidir.

Yeni suvarma sistemlérinin, dünya suvarma avadanlýqlarýnýn istehsalý vé texnologiyasýnýn tétbiqi sahésindé aparýcý yer tutan texnologiyalarýn (ésas etibarý ilé damcý üsulunun) ölkémizé gétirilmési vé onun tétbiqi aqrotexnoloji, ekoloji, iqtisadi nöqteyi-nézérdén én mükémmél sistem olmasý ilé aţađýdakýlara nail olmađa imkan verécék:

9.3. ÉKÝNÇÝLÝK VÉ BÝTKÝÇÝLÝK SAHÉSÝNDÉ

Kénd tésérrüfatý istehsalýnda dinamik inkiţafýn témin edilmési ékinçiliyin vé bitkiçiliyin inkiţafýndan çox asýlýdýr. Bu sahédé émék, material, enerji vé aqroekoloji ehtiyatlardan, méhsuldar bitki sortlarýnýn bioloji potensialýndan maksimum dérécédé séméréli istifadé olunmasý baţlýca vézifé olaraq ön plana çékilécékdir.

Bu istiqamétdé bir sýra tédbirlér nézérdé tutulur ki, onlarýn ésasýný aţađýdakýlar téţkil edir:

Qeyd olunanlarla yanaţý bađçýlýq (o cümlédén zeytunçuluq), térévézçilik, çayçýlýq, tütünçülük, gülçülük vé s. sahélérin inkiţafý, bu sahélér üzré istehsalýn stimullaţdýrýlmasýna dair proqramlarýn hazýrlanmasý vé héyata keçirilmési nézérdé tutulur.

9.4. HEYVANDARLIQ SAHÉSÝNDÉ

Heyvandarlýđýn müxtélif sahéléri üzré ésaslý proqramlarýn hazýrlanýb héyata keçirilmési ilé éhalinin ét, süd, yumurta vé digér heyvandarlýq méhsullarýna olan télabatýný daxili istehsalçýlarýn hesabýna ödénilmési mümkündür vé érzaq téhlükésizliyi baxýmýndan zéruridir.

Bu vézifénin yeriné yetirilmési üçün aţađýdaký istiqamétlérdé ésaslý tédbirlérin héyata keçirilmési nézérdé tutulur:

DAMAZLIQ ÝŢÝNÝN QURULMASI ilk növbédé bu sahénin hüquqi bazasýný téţkil edén Damazlýq iţi haqqýnda, Seleksiya naliyyétléri haqqýnda Qanunlarýn icrasýný çétinléţdirén porblemlér aradan qaldýrýlmalý, qeyd olunan istiqamétlérdé bir sýra normativ aktlar hazýrlanmaqla aţađýdaký tédbirlér héyata keçirilmélidir:

Dövlét mülkiyyétindé saxlanýlmýţ damazlýq tésérrüfatlarda onlarýn bütövlüyünü vé ésas féaliyyét istiqamétlérinin saxlanýlmasýný témin etméklé islahatlar aparýlmasý lazýmdýr. Bu zaman onlarýn bazasýnda qapalý tipli séhmdar cémiyyétlérin yaradýlmasý (ilk mérhélélérdé 51% dövlétdé qalmaqla, sonradan isé nézarét paketinin dé xüsusi mülkiyyétçiléré verilmési nézérdé tutumaqla) méqsédé uyđundur.

Heyvandarlýđýn daha tez vé yüksék gélir éldé edilmésiné imkan verén sénaye quţçuluđunun vé onun damazlýq bazasýnýn inkiţaf etdirilmésiné habelé, atçýlýq, balýqçýlýq, baramaçýlýq, arýçýlýq, sahélérinin inkiţafýna dair proqramlarýn hazýrlanýb héyata keçirilmési nézérdé tutulur.

BAYTARLIQ XÝDMÉTÝNÝN TÉKMÝLLÉŢDÝRÝLMÉSÝ üçün ilk növbédé aţađýdaký prinsiplér nézéré alýnmalýdýr:

Bu vézifélérin héyata keçirilmési méqsédilé Baytarlýq tébabéti haqqýnda Qanun tékmilléţdirilméli, Milli baytarlýq mécéllési hazýrlanmalýdýr. Damazlýq vé baytarlýq xidmétlérinin séméréliliyini yükséltmék méqsédilé aţađýdaký ümumi mésélélér héyata keçirilmélidir:

HEYVANDARLIĐIN YEM BAZASININ TÉŢKÝL EDÝLMÉSÝ méqsédilé bu Proqramýn 8.3.-cü bölmésindéki yem istehsalý ilé élaqédar ékinçilik vé bitkiçilik sahésindé héyata keçirilén tédbirlérlé yanaţý aţađýdaký mésélélér qarţýya qoyulur:

9.5. EMAL VÉ YEYÝNTÝ SÉNAYESÝNÝN ÝNKÝŢAFI

Prioritet sahélér üzré islahat aparýlmasý ilé paralel olaraq emal vé yeyinti sénayesinin inkiţaf etdirilmési nézérdé tutulur. Burada ésas prinsip istehsal olunan kénd tésérrüfatý vé érzaq méhsullarýnýn itkisiz vé dünya standartlarýna uyđun ţékildé emal edilmési vé qablaţdýrýlmasý, qida méhsullarýnýn ekoloji vé tibbi-bioloji céhétdén témiz olmasýna, eyni zamanda, istehsal olunan pambýq, yun, déri vé digér qeyri-érzaq méhsullarýn xammal ţéklindé ölkédén çýxarýlmasýnýn qarţýsýný almaqla ilkin vé son emal proseslérinin témin edilmésiné, bununla sahénin iqtisadi séméréliliyinin yükséldilmésiné nail olmaqdýr.

Emal vé yeyinti sénayesinin inkiţaf etdirilmésindé aţađýdaký istiqamétlérdé tédbirlérin héyata keçirilmési qarţýya qoyulur:

9.6. AQRAR ELMLÉRÝN VÉ TÉDQÝQAT SÝSTEMLÉRÝNÝN YENÝDÉN QURULMASI

Aqrar elmin vé tédqiqat sisteminin tékmilléţdirilmési onun qarţýsýnda duran aţađýdaký vézifélérlé séciyyélénir:

9.7. BAZAR ÝNFRASTRUKTURUNUN FORMALAŢDIRILMASI VÉ AQROBÝZNESÝN ÝNKÝŢAFI

Bazar infrastrukturunun formalaţdýrýlmasý réqabétédavamlý vé yüksék séméréliliyé söykénén istehsal prosesindén, hémin méhsullarýn itkisiz vé keyfiyyétli emalý, qablaţdýrýlmasý, satýţý sisteminin téţkilindén çox asýlýdýr.

Bu sistem mal vé méhsullarýn, istehsal vasitélérinin, xammalýn vé xidmétlérin azad réqabét mühitindé sérbést dövriyyésiné ésaslanýr ki, bunun normal féaliyyétiné aţađýdaký yollarla nail olunacaqdýr:

9.8. MADDÝ-TEXNÝKÝ TÉMÝNAT VÉ XÝDMÉT BAZARININ FORMALAŢDIRILMASI

Kénd tésérrüfatý istehsalçýlarýnýn texnika, ehtiyat hisséléri, mineral kübré, dérman preparatlarý vé s. materiallarla témin edilmésinin ilk növbédé yaradýlacaq topdansatýţ bazarlarý vasitési ilé héyata keçirlmési nézérdé tutulur. Belé bazarlar hüquqi formalarýna göré séhmdar cémiyyétlér, kooperativlér, holdinq ţirkétléri, konsorsiumlar ola bilérlér. Bununla belé, témir, tikinti, néqliyyat, emal vé s. xidmétléri héyata keçirén servis xidmét ţébékésinin yaradýlmasý da nézérdé tutulur.

Ölkédé kénd tésérrüfatý texnikasýnýn, onlara ehtiyat hissélérinin, gübré, herbsid vé baytarlýq preparatlarýnýn digér kimyévi maddélérin istehsalý ilé méţđul olan zavodlarýn bérpasý vé tikilmési qarţýya qoyulur. Ýlk mérhélélérdé fermer vé onlarýn birliklérinin xarici ölkélérdéki istehsalçý zavodlarla birbaţa élaqélérinin yaradýlmasý, hémin zavodlarýn diler méntéqélérinin açýlmasý nézérdé tutulur. Xarici ölkélérdén texnika, emal avadanlýqlarý digér material vé istehsal vasitélérinin gétirilmésindé lizinq éméliyyatlarýndan geniţ istifadé edilécékdir.