Layihé 

SOSÝAL REABÝLÝTASÝYA VÉ ÝNKÝŢAF PROQRAMI

Hazýrda Azérbaycanda böhran cémiyyét héyatýnýn bütün téréflérini tamamilé bürüméklé ölkéni sürétlé méhvé aparýr. Ýndiki iqtidarýn hakimiyyéti dövründé iqtisadi, sosial vé siyasi héyatda gedén anormal proseslér daha da güclénmiţ, hökumét néinki belé tendensiyalarýn qarţýsýný almamýţ, hétta özünün sébatsýz siyaséti ilé véziyyéti daha da ađýrlaţdýrmýţdýr. Éhalinin éksér hissésinin sosial véziyyéti elé bir h éddé çatmýţdýr ki, onu énénévi yollarla dirçéltmék qeyri mümkündür. Buna görédé Müsavat Partiyasýnýn "Sosial reabilitasiya vé inkiţaf Proqramý" hazýrlanmýţdýr ki, bu bir-biri ilé élaqéli vé bir-birini tamamlayan 2 hissédén ibarétdir:

  1. Sosial reabilitasiya

  2. Sosial siyasét

Sosial reabilitasiya" Proqramý éhalini éksér hissésinin düçar olduđu indiki véiyyétdén, yéni "héyatýn dibindén" xilas etmék vé dirçéltmék üçündür vé qýsa zaman müddétindé héyata keçirilméli tédbirléri éhaté edir.

Proqramýn ikinci - "Sosial siyasét" hissési isé Müsavat Partiyasýnýn perspektiv üçün héyata keçirécéyi sosial-iqtisadi-siyasi istiqamétléri, ölké éhalisinin rifah halýnýn durmadan inkiţafýna vé xalqýn maddi vé ménévi téréqqisiné nail olmaq méqsédiné çatma vasitélérini birléţdirir.

SOSÝAL REABÝLÝTASÝYA

I. Sosial mühitin hazýrki durumu

Yeridilén sosial - iqtisadi siyasétin néticési olaraq qérarlaţan sosial mühit véténdaţlarýn fiziki vé ménévi sađlamlýđýna, ţüuruna, émék féaliyyétiné, ailé münasibétlériné, férdiliyiné müsbét vé ya ménfi tésir göstérir.

Ýqtisadiyyatýn liberallaţdýrýlmasý, xarici iqtisadi  élaqélérin geniţlénmési, özélléţdirménin ilkin mérhélési Azérbaycanýn sosial mühitindé dé déyiţiklikléré sébéb olmuţdur. Ýqtisadiyyatýn ésas sahélérinin qeyri-leqal inhisarlaţdýrýlmasý ilé müţaiyét olunan inzibati méhdudiyyétlérin aradan götürülmési éhalinin ésas hissésinin birménalý olaraq yalnýz xýrda vé qismén dé topdansatýţ ticarétiné yönélmésiné ţérait yaratmýţdýr. Édalétsiz mülkiyyét münasibétléri qeyri-müténasib sosial tébéqéléţmé yaradaraq, yaradýcý féaliyyét stimullarýný zéiflédib. Özélléţdirménin birtéréfli sémérésiz vé ţéxsi ménafelér naminé aparýlmasý, müéssisélérin déyérinin süni surétdé azalmasýna, maliyyé imkanlarýnýn itirilmésiné gétirib çýxarmýţdýr. Néticédé müéssisélérin bađlanmasý, yaxţý halda isé orada çalýţan orta vé aţađý kateqoriyalý iţçiléré émék haqqý borclarý, elécé dé mécburi, haqqý ödénilméyén mézuniyyétli iţçilérin vé iţsizlérin sayý xeyli artmýţdýr. Bu, eyni zamanda, hémin müéssisélér hesabýna saxlanýlan uţaq bađçalarýnýn, poliklinikalarýn, istirahét evlérinin vé s. sosial infrastruktur obyektlérinin dađýlmasýna sébéb olmuţdur. Qanunvericilikdéki boţluqlarla bérabér hémkarlar ittifaqlarýnýn simasýzlaţdýrýlmasý véténdaţlarýn émék vé sosial hüquqlarýnýn müdafiésini yox dérécésiné endirmiţdir.

Bundan baţqa:

Mövcud sosial mühit öz növbésindé aţađýdaký problemlér yaratmýţdýr:

Proqramýn göstérilén problemlérdén iréli gélén méqsédléri:

  1. Émék hüquqlarýnýn bérpasýna, éméyin téţkilinin séméréliliyiné vé éméyin mühafizésinin téminatýna nail olmaq.

  2. Éméyé göré pul gélirlérinin, ehtiyaclara göré dövlét vé ictimai fondlardan ayýrmalarýn, télabatlara göré sosial xidmtlérin artýmýný témin etmék.

  3. Peţé-ixtisas hazýrlýđýnýn tékmilléţmésiné, sosial-sýđorta xidmétlérinin yaxţýlaţdýrýlmasýna vé téhsil-médéniyyét séviyyélérinin yüksélmésiné ţérait yaratmaq.

Méqsédlérin héyata keçirilmési üçün mövcud hökumét ya sosial inkiţafa tékan verén siyasété keçméli, ya da istefa vermélidir. Ancaq indiki kadr potensialý ilé hökumét birincini edé bilmir, ikincini etmék istémir. Bunlarý nézéré alaraq sosial problemlérin üç qrup istiqamétléri yaranýr:

  1. Zéruri éhémiyyétli hüquqi bazanýn yaradýlmasý

  2. Téxirésalýnmaz éhémiyyétli sosial-struktur déyiţikliklérinin aparýlmasý

  3. Yardýmçý éhémiyyétli tédbirlér planýnýn hazýrlanmasý.

I. Zéruri éhémiyyétli hüquqi bazanýn yaradýlmasý

  1. Sosial xidmétlérin ésaslarý vé véténdaţlarýn onlardan istifadé etmék hüqularý haqqýnda" qanun qébul edilmélidir. Qanunda hér bir sosial qrupun térkibi, sosial xidmétlérin standartlarý tésbit olunmalý, sosial qruplarýn imkan vé télabatlarý nézéré alýnmaqla, onlarý éhaté edén xidmétlérin növléri vé qaydalarý tésdiqlénmélidir.

  2. Sosial xidmétlérin növléri 4 qrup üzré 3 formada göstérilmélidir.

Qruplar:

  1. Güzéţtli xidmétlér qrupu

  2. Kömékçi xidmétlér qrupu

  3. Pulsuz xidmétlér qrupu

  4. Pullu xidmétlér qrupu

Formalar:

  1. Konkret (ünvanlý) xarakterli bilavasité téminat verén formada.
  2. Transfer xarakterli dolayý vasitéilé téminat verén formada.
  3. Kompensasiya xarakterli évézlémé vasitéléri ilé témin olunan forma.
  4. Sosial yönümlü xérclérin ÜDM-é nézérén hesablanan normativinin aţađý héddi tésdiq edilmélidir.

4. Balanslaţdýrýlmýţ investisiya vé vergi siyasétiné müvafiq real émék haqlarýn tésbit olunmasý üçün gélirdén tutulan vergiléré yenidén baxýlmalýdýr.

5. "Ýţsizlik vé iţsizlér haqqýnda" Qanun qébul edilmélidir. Qanunda iţsizlérin Dövlét téminatý vé sýđortalanma qaydalarý tésbit edilmélidir.

6. Qanunvericilik qaydasýnda médéni-méiţét, ménzil-kommunal, néqliyyat, tibbi xidmét vé s. érzaq vé qeyri-érzaq mallarýnýn alýnmasý hesabý ilé ailé vé férdin minimum istehlak büdcésinin hesablama metodikasý vé minimum istehlak normasý tésdiq vé téyin edilmélidir.

II. Téxirésalýnmaz éhémiyyétli sosial-struktur déyiţikliklérinin héyata keçirilmési.

  1. Émék vé éhalinin Sosial Müdafiési Nazirliyi ilé Sosial müdafié fondunun funksiyalarý konkretléţdirilméli vé aţađýdaký télébléré cavab vermélidir:
  1. Ménzil Ýstismar Sahélérinin nézdindé, yaxud sosial téminat ţöbélérindé sosioloq ţtatlarý açýlmalýdýr;
  2. Érazilér üzré lisenziya ésasýnda iţléyén Sosial xidmét mérkézléri yaradýlmalýdýr. Bu mérkézlér ésasén Qarabađ müharibési élillérinin, veteranlarýn, ésgér vé hérbiçi ailélérinin, Çernobýl qézasý iţtirakçýlarýnýn sosial-méiţét problemlérinin hélliné kömék etmélidirlér.
  3. "XX ésr, haqqý tapdananlarýn haqqý" Dövlét Proqramý hazýrlanmalý vé héyata keçirilmélidir. Proqramda ésasén siyasi méhbuslarýn, éalétsiz méhkémé qérarlarýna méruz qalanlarýn, siyasi amnistiya alanlarýn, ţéhid ailélérinin, qaçqýnlarýn ménévi, hüquqi vé maddi haqqlarýnýn téminatý nézérdé tutulmalýdýr.
  4. Sosial proqramlarýn vé problemlérin héllindé öz imkanlarýný könüllü téqdim etméyé hazýr olan yerli vé beynélxalq iţgüzar dairélérin téţkil etdiyi, müéyyén imtiyazlara malik "Azérbaycan Sosial Téréqqi Klubu" tésis olunmalýdýr.
  5. Daxili imkanlar hesabýna émék ehtiyatlarýnýn keyfiyyétini vé réqabét qabliyyétini artýrmaq istiqamétindé, sosial-iqtisadi islahatlarýn mérhélélériné müvafiq mikro vé makroiqtisadi séviyyélérdé Nazirlér Kabineti téréfindén "Ýţ yerlérinin bérpasý vé yaradýlmasýnýn baţ planý" hazýrlanmalý vé tésdiq edilmlidir.
  6. Sosial ţéraitin gérginliyi baxýmdan ekstremal zonalar elan olunmalý. Hémin zonalarýn sosioloji attestatsiyalarý keçirilmélidir. Sosioloji attestasiyalar sosial problemlérin vé lahiyélérin maliyyéléţdirilmési, idaré olunmasý vé tétbiqlérinin méqsédéuyđunluqlarýný vé variantlarýný qiymétléndirméli, sosial infrastruktur obyektlérinin, ménzil-méiţét, iţ vé héyat séiyyésinin yaxţýlaţdýrýlmasý üçün qérarlarýn qébul edilmésini ésaslandýrmalýdýr.

III. Yardýmçý éhémiyyétli tédbirlér planý

  1. Dövlétin éhaliyé olan émék haqqý, téqaüd vé s. müavinét borclarýnýn artýmýnýn qarţýsý alýnmalý vé bir rüb érzindé borclar tam ödénilmélidir.
  2. Hakimiyyét qollarý, hémçinin yerli icra strukturlarý arasýnda sosial siyasétin hér bir konkret istiqaméti üzré aylýq "élaqéléndirmé seminarlar"ý keçirilmélidir.
  3. "Élaqéléndirmé seminarlarýnda" ictimai-siyasi téţkilatlarýn vé iţgüzar dairélérin iţtirakýna ţérait yaratmaq üçün könüllülük vé dévét qaydalarý téyin edilmélidir.
  4. Hökumét vé qeyri-hökumét tésisatlarýnýn iţtiraký ilé mövcud qanunvericilik bazasýnýn vé hazýrlanan lahiyélérin, hüquqi normativ aktlarýn sosial ekspertizasý aparýlmalý, monitorinqlér keçirilméli, konfranslar téţkil edilmélidir.
  5. Hémkarlar Ýttifaqýnýn Hökumétlé, iţégötürénlé iţçi arasýnda bađlanan müqavilélérin qaydalarýný, mübahiséli méséléléré baxýlma proseduralarýnýn téţviqatý, émék hüquqlarýnýn vé émék haqqlarýn müdafiési ilé méţđul olan müstéqil qurumlarýn tésis edilmésiné ţérait yaratmaq.
  6. Özélléţdirmédé mülkiyyét hüquqlarý pozulmuţ véténdaţlarýn hüquqlarýnýn bérpasý istiqamétindé "ictimai hüquqi" monitorinqlérin néticéléri ictimaiyyété çatdýrýlmalý vé hüquqlarýn bérpasý vé ya tésdiqi qaydalarý müéyyénléţdirilmélidir.
  7. Dövlét tésisatlarýnýn, müstéqil téţkilat vé fondlarýn iţtiraký ilé "Sosial Donorlar Kodeksi" qébul olunmalýdýr.
  8. Kodeks donor kimi çýxýţ etmék istéyénlérin méramlarýný, öhdéliklérini vé etika qaydalarýný éks etdirmélidir.
  9. Ötén dövrün sosial-psixoloji mühitinini éks etdirén kino-sénédli filmlérin Dövlét sifariţléri planý tértib edilmélidir.
  10. Müéllif hüquqlarýnýn qorunmasýný Dövlét öz nézarétiné almalýdýr.
  11. Tarix vé médéiyyét abidélérinin, muzey vé kitab fondlarýnýn monitorinq sistemi yaradýlmalýdýr.
  12. Téhsil, elm vé médéniyyét sahéléri, dini-ménévi déyérlér kompleksi üzré proqramlarýn hazýrlanmasý üçün elmi dairélérdé müsabiqélér elan olunmalýdýr. Onlarýn sponsorluđunun stimullaţdýrýlmasý üçün Mesenatlýq insitutu bérpa edilmélidir.
  13. Ýlk növbédé uţaqlar, yeniyetmélér vé génclér üçün pulsuz xidmét göstérén idman-sađlamlýq obyektlérinin bérpasý vé inkiţafýna istiqamét verén tédbirlér héyata keçirilméli, Génclér, Ýdman vé Turizm Nazirliyinin balansýnda olan obyektlér bu iţé célb edilmélidir. Bu istiqamédé bélédiyyé réhbérliyi séviyyésindé komissiyalar yaradýlmalýdýr.
  14. Kurort vé sanatoriyalarýn maddi-texniki bazasý möhkémléndirilméli vé onlarýn özélléţdirilmési sürétléndirilmélidir.
  15. Ménzil-kommunal xidmétlérin yeriné yetirilmési vé görülén iţléin keyfiyyétiné ictimai nézaréti témin etmék méqsédilé MÝS-lérlé, iţýq, qaz, kanalizasiyalar vé su idaréléri ilé hémin sahénin sakinléri arasýnda real véziyyéti nézéré alan nümunévi müqavilélér bađlanýlmalýdýr.
  16. Ménzil-kommunal xérclérin vé xidmétlérin sosial qruplarýn imkan vé tébiétlériné müvafiq qaydalar üzré güzéţtlérlé tétbiq proqramý reallaţdýrýlmalýdýr.

IV. Sosial mésuliyyét

Mövcud Proqramýn reallaţmasý Prezidentin ménévi vé hüquqi iradésinin göstéricisi olaraq özünü kadr, büdcé, regional miqrasiya, investisiya siyasétlérindé vé aparýlan islahatlarla bađlýlýđýnda göstérécék.

Bununla belé Proqram qeyri-hökumét vahidlérinin sosial mésuliyyétini dé inkar etmir.

Sosial mésuliyyét baţlanđýcýný cémiyyétimizin hér bir üzvünü éhaté edén étraf alémin saflaţmasýný vé qorunmasýný témin edén "téléblér dövriyyésindén" götürür.

Belé ki,

Baţqa sözlé sosial mésuliyyétin dérécési véténdaţlarýn (éhalinin) héyat séviyyésinin yüksélmésiné xidmét edén étraf alémin saflaţmasý vé qorunmasý ilé ölçülür.            

SOSÝAL SÝYASÉT

1. SOSÝAL SÝYASÉTÝN TÉLÉB VÉ MÉQSÉDLÉRÝ

Sosial siyasétin ésas méqsédiné éhalinin émék vé tésérrüfat féaliyyétinin stimullaţdýrýlmasý yolu ilé ölké véténdaţlarýnýn héyat séviyyésinin yükséldilmési, hér bir émék qabiliyyétli insana öz éméyi vé qabiliyyéti sayésindé özünü vé ailésini maddi céhétdén témin etméyé ţérait yaradýlmasý, yýđýmýn formalaţdýrýlmasý vé onun séméréli kapital qoyuluţu istiqamétindé istifadé edilmési daxildir. Bununla bérabér dövlét téqaüdçülér, élillér, çoxuţaqlý ailélér vé émék qabiliyyéti olmayan véténdaţlar qarţýsýnda sosial öhdélikléré malikdir. Sosial téminat éhalinin ésasén téminatsýz yaţaya bilméyén tébéqélériné göstérilir, méqsédli vé ünvanlý xarakter daţýyýr.

Ýslahatýn bütün mérhéléléri dövründé hökumétin ésas méqsédléré çatmaq üçün héyata keçirécéyi féal sosial siyasétin ésas istiqamétléri aţađýdakýlarý éhaté edir:

Siyasétin bu istiqamétléri arasýnda növbélilik özünü méhz islahatýn mérhélélérindé büruzé verir.

Böhran mérhélésindé én vacib ésas tédbirlér sýrasýna éhalinin müdafiéyé daha çox ehtiyacý olan tébéqélérinin (téqaüdçülér, élillér, aztéminatlý vé çoxuţaqlý ailélér, téhsil alan génclér, qaçqýnlar) sosial müdafiési, kütlévi iţsizliyé yol verilmémési, sosial félakét zonalarýnýn yaranmasýnýn qarţýsýnýn alýnmasý daxildir.

Böhrandan çýxýţ mérhélésindé émék bazarýnýn sabit féaliyyéti vé sosial sferanýn inkiţafý üçün ţéraitin yaradýlmasý, müvafiq maliyyé insitutlarý (sosial téminat,müxtélif növ sýđorta cémiyyétléri) vasitési ilé daxili investisiya qoyuluţlarýnýn ménbéléri kimi çýxýţ edécék yýđýmýn hécminin artýrýlmasý istiqamétindé demoqrafik véziyyétin sabitléţdirilmési ön plana çékilir.

Bu mérhélédé sosial siyasétin ésas istiqamétlériné aţađýdakýlar aid edilir:

Ýqtisadi artým mérhélésindé-iqtisadiyyatýn sabitléţmési, istehsalýn artýmý ţéraitindé milli sérvétin, habelé xüsusi (férdi) yýđýmýn hécmi çoxalýr vé hémin vésaitlér insanlarýn héyat séviyyésinin yükséldilmési istiqamétindé istifadé edilir.

Sosial télébatlar üzré mésréflérin maliyyéléţdirilmésinin ađýrlýq mérkézinin dövlét büdcésindén véténdaţlarýn vé hüquqi ţéxslérin üzériné düţmési aţađýdakýlarýn formalaţmasýna imkan yaradýr:

2. ÉHALÝNÝN GÉLÝRLÉRÝNÝN TÉNZÝMLÉNMÉSÝ

Éhalinin gélirinin ténzimlénmési üzré dövlét siyasétinin ésas prinsiplériné aţađýdakýlar daxil edilir:

Éméyin ödénilmésinin minimum mébléđi gündélik istehlak télabatýnýn, (érzaq geyim vésair mal véxidmétlérin) dinamikasý nézéré alýnmaqla müéyyén edilir.

3. SOSÝAL TÉMÝNAT

Hökumét sosial téminat üzré islahatlarýný üçséviyyéli sosial téminat sisteminin qurulmasý prinsiplériné ésaslanaraq héyata keçirir:

I séviyyé (baza) - dövlét büdcési hesabýna maliyyéléţdirilén sosial téminat;

Bu, dövlét téréfindén minumum héyat séviyyésini ödéyébilécék mébléđdé émék qabiliyyéti olmayan bütün véténdaţlara verilir. Uţaqlýqdan élil vés. kimi ayrý-ayrý téqaüdçü kateqoriyalar üçün sosial téqaüdé xüsusi élavélér dé nézérdé tutulur. Hérbi qulluqçular vé hüquq mühafizé orqanlarýnýn iţçiléri dé dövlét büdcési hesabýna téqaüd almaq hüquna malikdirlér.

II séviyyé (ésas) - dövlét pensiya fondu vé sosial-sýđorta tédiyyéléri hesabýna maliyyéléţdirilén sosial-sýđorta téminatý;

Belé téqaüdlér hémin fondlarla ţéxsi sýđorta müqaviléléri bađlayanlara verilir.

III séviyyé (élavé) - qeyri-dövlét pensiya vé sýđorta fondlarý hesabýna maliyyéléţdirilén xüsusi (férdi) téqaüdlér.

Belé téqaüdlér hémin fondlarla ţéxsi sýđorta müqaviléléri bađlayan ţéxsléré verilir. Ödémélér hém iţçilérin özléri, hém dé sahibkarlar téréfindén edilébilér. Élavé téqaüd mébléđinin hécmi vé ödéniţi ţértléri sýđorta olunan ţéxslé sosial-téminat fondu arasýnda bađlanan konkret sýđorta növü üzré férdi müqavilélér üzré müéyyén olunur.

Téqaüd mébléđinin téqaüdé çýxma yaţý vé sýđorta müddétinin davametmé vaxtýndan asýlý olaraq müéyyén edilmési nézérdé tutulur.

4. MÉQSÉDLÝ YARDIMLAR

Éhalinin sosial céhétdén daha téminatsýz tébéqé vé qruplarýna ünvanlý yardýmýn göstérilmési hökumétin héyata keçirécéyi féal sosial siyasétin bütün islahat mérhélélérindé baţlýca istiqamétlérindén birini téţkil edir. Hökumét sosial müdafié üzré müxtélif növ ödéniţ formalarýnýn héyata keçirilmésini tédricén lévđ edir vé gélécékdé méqsédli yardýma daha çox ehtiyacý olan qruplarýn sosial müdafiésini témin etméyi nézérdé tutur.

Dövlétin méqsédli yardýmýna ehtiyacý olan ésas qruplardan biri aztéminatlý çoxuţaqlý ailélér vé qaçqýnlardýr. Böhran ţéraitindé hökumét uţađýn yaţý vé ailénin maddi véziyyétini nézéré almaqla uţaqlara differensiallaţdýrýlmýţ köméyin göstérilmésini nézérdé tutur.

Ýslahat prosesindé ödéniţ vé müavinétlérin verilmési, hémin ödéniţinlérin maliyyéléţdirilmési ménbélérini tésnifléţdirméklé héyata keçirilir;

Çoxuţaqlý ailéléré nézérdé tutulmuţ müavinét mébléđi uţaqlarýn müxtélif yaţ qruplarýna göré elmi ésaslarla téyin olunan yaţayýţ minimumu vé ailélérin gélirlilik séviyyéléri ilé élaqéléndirilméklé müéyyénléţdirilir.

5. ÉLÝLLÉR VÉ ÉMÉK QABÝLÝYYÉTÝ OLMAYAN VÉTÉNDAŢLAR

Sosial téqaüd alan émék qabiliyyéti olmayan véténdaţ véélillér üçün onlarýn gélirlérinin indeksléţdirilmési mexanizmi tétbiq edilir.Ténha vé köméksiz téqaüdçülér sosial téminat xidmétinin xüsusi himayési altýnda olmalýdýr.

Ölkédé élillérin tibbi, sosial, ménzil véémék hüququnun téminatý sistemi mahiyyéti etibarilé yenidén qurulmalýdýr. Belé sistem özündé élillik néticésindé itirilmiţ funksiyalarýn bérpasý üzré müasir metodlardan istifadéni, habelé élillérin tibbi vé sosial reabilitasiyasýný vé ictimai héyatda inteqrasiyasýný éhaté etmélidir. Élillérin iţlé témin edilmési sisteminin bérpa edilmési dövlét qayđýsýnýn baţlýca méqsédlérdén biri olmalýdýr. Bu méqsédlé élillérin émék méţđulluđu sisteminin hüquqi ésaslarýnýn yaradýlmasý vé bu istiqamétdé xüsusi dövlét proqramýnýn tésis edilmési zéruridir. Élillérin émék méţđulluđun yaxţýlaţdýrýlmasý üzré zéruri amil kimi élillérin sosial müdafiésiné dair qanunlar qébul edilmélidir.

Protez-ortopedik sénayenin modernléţmési vé bir sözlé, élillérin tibbi vé sosial reabilitasiyasý, elmi técrübé mérkézlérindé iţ yerlérinin yaradýlmasý élillérin hüquqlarýnýn qorunmasý üzré tédbirlérin maliyyéléţdirilmési üçün vahid dövlét proqramý vé siyasétinin héyata keçirilmési dénézérdé tutulur.

6. QAÇQINLAR VÉ MÉCBURÝ KÖÇKÜNLÉR

Bu kateqoriyalara daxil olan insanlarýn ađýr maddi vé fiziki itkiléré, ménévi vé fiziki itkiléré, ménévi vé psixoloji sarsýntýlara méruz qaldýqlarýný nézéré alaraq, onlara münasibétdé xüsusi kompleks tédbirlér iţlénib héyata keçirilméli, onlarýn hér bir problemi diqqét mérkézindé olmalýdýr. Sosial siyasétin bütün istiqamétlérindé qaçqýn vé mécburi köçkünlér üçün ayrýca béndlér nézérdé tutulur. Nazirlér Kabineti qaçqýn vé mécburi köçkünlérin sosial problemlérinin hélli üzré Xüsusi proqram hazýrlayýr. Hémin proqramýn yeriné yetirilmésiné ciddi nézarét téţkil edilir. Qaçqýnlar vé mécburi köçkünlérin sosial problemléri ilébađlý bir sýra konkret mésélélér ön plana çékilir:

7. MÉŢĐULLUQ ÜZRÉ DÖVLÉT SÝYASÉTÝ

Hökumétin bu sahédé strategiyasýna tam, méhsuldar vé sérbést seçkili méţđulluđa nail olunmasý, eyni zamanda istehsalýn séméréli inkiţafý méqsédilé müéssiséléré müstéqil surétdé iţçiléri iţé qébul etmék imkanlarýnýn verilmési aiddir.

Bu méqsédléré çatmaq üçün méţđulluq üzré dövlét xidmét bürosunun téţkili nézérdétutulur.

Xidmét bürosu aţađýdakýlarý éhaté edir:

Méţđulluq üzré dövlét xidméti bürosunun vézifélériné iţsizlérin tez bir zaman érzindé yeni iţlé témin olunmasý, elécédé iţgötürén müéssiséléré münasib iţçilérin tapýlmasý üzré köméklik göstérilmési, müvéqéti iţsizléré xidmét méqsédilé ixtisasartýrma kurslarýnýn téţkili, müvéqqéti iţlé témin olunmaq vé ixtisasartýrma kurslarý keçmék imkanlarý olmayan iţsizlérin iţsiz statusu almasýna köméklik göstérilmési vé hémin adamlara iţlé témin olunanadék müavinét verilmési daxildir.

Méţđulluq üzré dövlét siyasétinin héyata keçirilmési aţađýdaký istiqamétdé féaliyyéti nézérdé tutur:

  1. sabit vé miqyaslý méţđulluq üçün hüquqi baza vé iqtisadi infrastrukturun inkiţaf etdirilmésini;
  2. sahibkarlýđýn hévésléndirilmési, zéruri halda sahibkarlýq üzré zéruri kurslarýn téţkili;
  3. iţsizlérin maliyyé, marketinq, istehsal vé digér bazar istiqamétli peţé öyrénmé vé ixtisasartýrma üzré geniţ tédris sisteminin inkiţaf etdirilmésini;
  4. iţ qüvvésinin déyérinin bazar iqtisadiyyatý téléblériné uyđun metodoloji iţlénmési;
  5. iţsizlik üzré müavinét ödéniţi sisteminin tékmilléţdirilmési;.

Bu féaliyyét istiqamétléri 2 mérhélédé héyata keçirilir:

  1. qýsa müddétli perspektivdé kütlévi iţsizliyin mövcud olduđu dövrdé méţđulluq mérkézlérinin séméréli féaliyyéti témin edilir. Ýţsizlér üçün "sýđorta ţébékési" prinsipi üzré minimum standart müavinét sistemi yaradýlýr.
  2. uzunmüddétli perspektivdé iţsizlik üzré müavinétlérin sýđortasý sisteminin yaradýlmasý nézérdé tutulur.
  3. Birinci mérhélé dé aţađýdaký tédbirlér héyata keçirilir:
  4. méţđulluq xidméti üzré féaliyyétin déqiq hüquqi bazasýnýn formalaţdýrýlmasý;
  5. kütlévi iţsizliyin mövcud olduđu érazilérdé müvafiq téţkilati strukturlarýn yaradýlmasý;
  6. iţsizlérin qeydiyyata alýnmasý vé müavinétlérin ödéniţi üzré informasiya-mélumat sisteminin téţkil edilmési.
  7. ixtisara salýnmasý nézérdé tutulan iţçiléré bu haqda qabaqcadan xébérdarlýđýn edilmési barésindé müéssisé réhbérlérinin mésuliyyétinin artýrýlmasý;
  8. müéssisé réhbérléri ilé hémkarlar téţkilatlarý arasýnda iţçilérin ixtisara salýnmasý ţértlériné dair ciddi müqavilé proseduralarýnýn formalaţdýrýlmasý;

Bütün bunlarý héyata keçirérkén aţađýdaký ţértlér nézéré alýnýr:

8. SAHÉLÉR ÜZRÉ SOSÝAL SÝYASÉT

Sosial sahédé islahat zamaný birbaţa pullu téminat (kompensasiya) bir qayda olaraq sosial ehtiyaclara deyil, cari télabat mallarýnýn istehlakýna istifadé olunduđu üçün sosial sferada maliyyéléţmé üzré véténdaţlara ésasén méqsédli sertifikatlar formasýnda büdcé vésaiti sisteminin tétbiq edilmésini nézérdé tutur. Sosial sferada (ésasén pensiya téminatý vé ménzil verilmési istiqamétindé) dövlétin uzun müddétli mésuliyyéti dövlétin qiymétli kađýzlarý kimi résmiléţdirilmélidir ki, onlar sosial xidmét sferasýnýn qeyri-dövlét strukturunun tédavül dairésiné daxil ola bilsin.

Qeyri-istehsal sferasý müéssisélérinin cari xérclérinin maliyyéléţdirilmésindé müéssisé vésaitlérinin rolu artýrýlmalýdýr.

8.1. SÉHÝYYÉ SAHÉSÝNDÉ

Séhiyyésisteminin yenidén qurulmasýnýn istiqamétlériné dövlét séhiyyé xidmétinin saxlanýlmasý, véténdaţlarýn tibbi sýđortalanmasýnýn (hém könüllü, hém déicbari) tétbiqi vé tibb müéssisélérinin büdcé-sýđorta prinsipi üzré féaliyyété keçmési daxildir.

Bu zaman icbari sýđorta vé ya büdcé hesabýna (éhalinin iţléméyén vé ya büdcé idaré vé téţkilatlarýnda iţléyén hissési üçün), ya da müéssisé vésaiti hesabýna (éhalinin iţléyén hissési üçün) héyata keçirilir. Könüllü sýđorta isé hém müéssisélérin gélirléri hesabýna, hém dé véténdaţlarýn xüsusi vésaitléri hesabýna héyata keçirilécék. Belé sistemé keçidin mérhélélér üzré ilk növbé dé könüllü sýđorta sisteminin aparýlmasý nézérdé tutulur.

Séhiyyé sisteminin yenidén qurulmasýnýn baţlýca amili kimi tibb sýđorta müqaviléléri üzré tibbi yardým vé tibbi xidméti héyata keçirén tibb müéssiséléri, müţtérilérin réyi vé marađýný nézéré alan müstéqil tibbi sýđorta cémiyyétléri çýxýţ edir. Bu téţkilatlarýn féaliyyéti tibbi xidmét bazarýnýn téţkilindé réqabét prinsipinin héyata keçirilmésiné imkan yaradýr. Ayrý-ayrý séhiyyé müéssiséléri aţađý séviyyéli tibbi xidmét göstérdiyiné göré, onlarýn büdcédén maliyyéléţdirlmési dayandýrýlýr vé onlarýn féaliyyétinin maliyyé léţdirlmésiné yönéldilén vésaitlér sonradan daha yüksék keyfiyyétli xidmét göstérén tibb müéssisélériné yönéldilir.

8.2. ELM VÉ TÉHSÝL SAHÉSÝNDÉ

Keçid dövründé elm vé téhsil sahésindé ön plana aţađýdaký mésélélér çékilir:

Dövlét hesabýna téhsil alan géncléré ödénilén téqaüdlérin mébléđi isé respublika üzré orta émék haqqý séviyyésindén asýlýlýq ésasýnda müéyyén edilir.

Télébéléré müéyyén dövrdén sonra qaytarýlmaq ţérti ilé müvafiq télabat hécmindé élavé téqaüd almaq imkanlarý da verilir.

8.3. MÉDÉNÝYYÉT SAHÉSÝNDÉ

Mövcud médéniyyét potensialýnýn saxlanýlmasý vé tédricén tékmilléţdirilmési méqsédilé yaxýn illér érzindé médéniyyét vé incésénétin büdcédén maliyyéléţmésinin saxlanýlmasý zéruridir. Hétta iqtisadi çétinlik dövründé déyerli büdcélérinin tésdiq edilmési ilé büdcédén bu méqsédléré ayrýlmýţ vésaitin mébléđi xérclérin inflyasiya indeksiné korrektléţdirilmési yolu ilé éldé edilmiţ séviyyésindén aţađý olmamalýdýr. Bununla Azérbaycan médéniyyétinin gélécék inkiţafý üçün normal mühit témin edilir.

Médéni héyatýn énénévi sferasý iléyanaţý, médéniyyét müéssisélérinin gélirsiz sahélérinin inkiţafýnýn témin edilmési üçün méqsédli kommersiya féaliyyéti sistemi inkiţaf etdirilir.

8.4. MÉNZÝL TÉMÝNATI SAHÉSÝNDÉ

Sosial vé iqtisadi islahatlarýn ésas térkib hissési olan ménzil islahatý iqtisadi islahatlarýn vacib elementidir.

Tikinti vé ménzil istismarý üzré yeni sistemlérin téţkili üçün aţađýdaký tédbirlér héyata keçirilir:

  1. Ménzil téminatý sferasýnýn yenidén qurulmasýnýn hüquqi vé normativ bazasýný müéyyén edén, bu sferada xüsusi mülkiyyétin vé réqabétin inkiţafýný témin edén qanunvericilik bazasýnýn iţlénib hazýrlanmasý;
  2. Éhalinin gélirléri ilé ménzilin déyéri arasýnda müténasiblik müéyyén edilir ki, bu da onlara öz ménzillérinin déyérini möhlétlé ödémék imkaný verir.
  3. Ménzil tikintisi vé istismarýnýn maliyyéléţdirilmési sisteminin héyata keçirilmési; vergi qanunvericiliyindé bütün növ ménzil tikintisinin inkiţafýnýn stimullaţdýrýlmasýna yönéldilmiţ müvafiq déyiţiklik vé élavélérin tétbiq edilmési, ménzil sferasýna büdcédénkénar maliyyéléţdirmé ménbélérinin célb edilmési üzré ţéraitin yaradýlmasý, ipoteka (girov qoyma) kreditléţmési mexanizminin formalaţdýrýlmasý; sahibkarlýq féaliyyétindén éldé olunan vésaitin ménzil tikintisi üçün istifadé edilmési;
  4. Normal ménzil ţéraiti séviyyésinin müéyyén edilmési, ménzilin téqdim edilmési vé ménzil ödéniţi üzré kompensasiyanýn (subsidiyanýn) ayrýlmasý üçün "ménzil siyaséti" haqqýnda Qanunun hazýrlanmasý;
  5. Yerli özünüidaréetmé orqanlarý téréfindén müéyyén edilén ménzil sahésinin sosial normasý anlayýţýnýn tétbiq edilmési;
  6. Ménzil tikintisi sferasýna özél kapitalýn célb edilmési vé ölké érazisindé éhalinin sérbést miqrasiyasýný témin edén ménzil bazarýnýn yaradýlmasý; bunun üçün ménzil alqý-satqýsýnýn vé ménzil icarésinin bütün növlérinin inkiţaf etdirilmési;
  7. Ménzil tikintisi üzré, habelé özél ménzil tikintisi üçün torpaqlarýn xüsusi mülkiyyété verilmésinin qanunvericilikdé tésbit edilmési;
Méţđulluq séviyyésinin yükséldilmési, gélirlérin sabit artýmý vé véténdaţlarýn xüsusi mülkiyyétinin üstünlük téţkil etmési, téminatlý pensiya sistemi-butün bunlar mövcud proqramýn héyata keçirilmési néticésindé hökumétin éldé edécéyi sosial nailiyyétlérin ésasýný téţkil edir.